Strefy Czystego Transportu to obszar, po którym swobodnie poruszać się mogą tylko pojazdy spełniające określone normy emisji spalin według klasyfikacji Euro (normy Euro). Do katowickiej strefy mogą wjechać wszystkie pojazdy, niezależnie od rodzaju napędu, czyli także benzynowe, Diesle, hybrydy, czy z instalacjami LPG, pod warunkiem spełniania określonej normy emisji spalin silnika. Od wymogów przewidziane są wyjątki.

Normy Euro to nic innego jak europejski standard emisji spalin z samochodów. W zależności czy jest to pojazd napędzany benzyną czy olejem napędowym, standard emisji spalin dla każdej normy Euro jest inny. Ważny jest rok produkcji samochodu, jak i rodzaj paliwa.

SCT to narzędzia realnie przyczyniające się do ochrony naszego zdrowia i poprawy jakości naszego życia poprzez ograniczenie emisji zanieczyszczeń pochodzących ze spalin samochodowych. 

W Europie istnieje ponad 320 takich stref – zarówno w dużych miastach jak Berlin, Londyn, jak i miastach małych – np. na północy Włoch. Do końca 2030 roku liczba ta przekroczy 500.

Tak. Strefy Czystego Transportu znajdują się już w Warszawie i Krakowie.

W 2024 r. wprowadzono bardzo ważną zmianę w ustawie o elektromobilności i paliwach alternatywnych. 

Jeżeli w mieście powyżej 100 tys. mieszkańców stwierdzono w ocenie jakości powietrza, opracowywanej przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska (GIOŚ), przekroczenie średniorocznego poziomu dopuszczalnego dwutlenku azotu (NO₂), to: 

• GIOŚ ma obowiązek niezwłocznie przekazać wyniki oceny jakości powietrza Prezydentowi Miasta;
• na tej podstawie Prezydent Miasta przedstawia Radzie Miasta projekt uchwały o ustanowieniu Strefy Czystego Transportu w mieście w terminie do 1 stycznia roku następującego po roku otrzymania wyników oceny jakości powietrza;
• nie jest to już „możliwość”, lecz obowiązek ustawowy.

Konieczność wprowadzenia SCT w Katowicach wynika ze stwierdzonego przez GIOŚ przekroczenia średniorocznego poziomu dopuszczalnego dwutlenku azotu (powyżej 40 µg/m³) w miejscu, w którym w przeszłości była zlokalizowana stacja pomiarowa GIOŚ, tj. przy autostradzie A4. We współpracy Miasta z GIOŚ stacja pomiarowa została przeniesiona na ulicę Dudy-Gracza. Przeniesienie stacji do nowej lokalizacji pozwoliło na uzyskanie bardziej reprezentatywnych danych o jakości powietrza w warunkach charakterystycznych dla ruchu drogowego w centrum miasta. Pomiary poziomów NO2 w nowej lokalizacji za 2025 rok nie wskazują przekroczeń i oscylują na poziomie 25 µg/m³, czyli ok. 35%, poniżej dopuszczalnego poziomu. 

Komisja Europejska kierowała się jednak odczytami z okresu, w którym stacja pomiarowa GIOŚ była umiejscowiona przy autostradzie, notując znaczące przekroczenia NO2, powyżej 40 µg/m³. 

Stanowisko Komisji Europejskiej jak i Ministerstwa Klimatu i Środowiska jest zatem jednoznaczne – w Katowicach strefa musi zostać wprowadzona. Przy niespełnieniu wymogu przez nasze miasto, Polska narażona jest na opóźnienia w przekazywaniu środków unijnych z Krajowego Planu Odbudowy w wysokości 2 miliardów euro.

Projekt uchwały, który został przygotowany zakłada utworzenie strefy czystego transportu z dniem 29 czerwca 2026 r.

Strefa Czystego Transportu obejmie obszar ograniczony następującymi ulicami: 

• odcinek ul. ks. Piotra Skargi od skrzyżowania z ul. Słowackiego do skrzyżowania z Al. Wojciecha Korfantego;
• ul. Stanisława Moniuszki;
• ul. prof. Waleriana Pańki;
• odcinek ul. Jerzego Dudy-Gracza od skrzyżowania z ul. prof. Waleriana Pańki do skrzyżowania z ul. Warszawską;
• odcinek ul. Warszawskiej od skrzyżowania z ul. prof. Jerzego Dudy – Gracza do skrzyżowania z ul. Francuską;
• odcinek ul. Francuskiej od skrzyżowania z ul. Warszawską do skrzyżowania z ul. Mariacką Tylną;
• ul. Tylna Mariacka;
• ul. Dworcowa od skrzyżowania z ul. Mariacką Tylną do skrzyżowania z ul. Słowackiego;
• odcinek ul. Słowackiego od skrzyżowania z ul. Dworcową do skrzyżowania z ul. ks. Piotra Skargi.

Co ważne Strefa Czystego Transportu obejmuje tylko drogi publiczne, położone wewnątrz obszaru wytyczonego ww. ulicami. Ulice wyznaczające granicę Strefy znajdują się poza strefą czystego transportu. Z obszaru SCT wyłączona jest również ul. Ks. Stanisława Maślińskiego, stanowiąca dojazd do szpitala.

Ostateczną decyzję podejmuje Rada Miasta Katowice, na podstawie propozycji przedstawionej przez Prezydenta Miasta we współpracy z mieszkańcami, uczestniczącymi w konsultacjach, które rozpoczną się 16 marca. 

Chociaż funkcjonowanie SCT reguluje ustawa o elektromobilności i paliwach alternatywnych, to samorząd ma kluczowy wpływ na ich kształt i zakres funkcjonowania. Gmina decyduje o szczegółach dotyczących zasad wjazdu, wyłączeń od zakazu wjazdu i obszaru SCT na swoim terenie – jest to możliwe dzięki włączeniu mieszkańców w opiniowanie dokumentu.

Na wszystkich wjazdach i wyjazdach ze strefy zostaną umieszczone znaki drogowe: D-54 „Strefa czystego transportu” oraz D-55 „Koniec strefy czystego transportu”. Organizacja ruchu ma również zapewniać możliwość ominięcia strefy kierowcom nieposiadającym uprawnień do wjazdu.

Projekt uchwały zakłada, że bezterminowo, o ile samochód był zakupiony przed dniem ustanowienia Strefy, do Strefy będą mogli wjeżdżać mieszkańcy całej Górnośląsko – Zagłębiowskiej Metropolii. Do strefy będą mogły wjeżdżać też motocykliści i pojazdy specjalne np. śmieciarki, pomoc drogowa czy pługi śnieżne, jak również sklasyfikowane jako inne, np.: czterokołowce, maszyny budowlane. 

Do Strefy wjadą też autobusy komunikacji publicznej, pojazdy zabytkowe i historyczne oraz pojazdy, które biorą udział lub są wykorzystywane w wydarzeniach kulturalnych lub sportowych (w trybie art. 65 ustawy Prawo o ruchu drogowym). 

Projekt uchwały przewiduje stopniowe wprowadzanie wymagań w Strefie Czystego Transportu.  

Od 29 czerwca 2026 r. do 30 czerwca 2029 r. do Strefy będą mogły wjeżdżać pojazdy mieszkańców Katowic z silnikami benzynowymi (z zapłonem iskrowym) spełniające co najmniej normę emisji spalin Euro 3 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2000 r. oraz pojazdy z silnikami Diesla (z zapłonem samoczynnym) spełniające co najmniej normę Euro 4 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2005 r. 

Dla mieszkańców Katowic od 1 lipca 2029 r. do 31 grudnia 2033 r. wymagania dla pojazdów z silnikiem benzynowym pozostaną bez zmian (Euro 3 lub rocznik od 2000 r.), natomiast dla pojazdów z silnikiem Diesla zostaną zaostrzone – wjazd będzie możliwy dla pojazdów spełniających co najmniej normę Euro 5 lub wyprodukowanych nie wcześniej niż w 2009 r. 

Pojazdy samochodowe inne niż mieszkańców Katowic od dnia 29 czerwca 2026 roku do dnia 31 grudnia 2033 roku, będą mogły wjeżdżać do SCT jeśli spełniają poniższe wymogi:  

• z silnikami benzynowymi - przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 3 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2000 r.;
• z silnikami Diesla - przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 5 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2009 r.

Po 1 stycznia 2034 r., zgodnie z docelowym modelem funkcjonowania Strefy, do wjazdu uprawnione będą pojazdy z silnikami benzynowymi spełniające co najmniej normę Euro 4 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2005 r. oraz pojazdy z silnikami Diesla spełniające co najmniej normę Euro 6 lub wyprodukowane nie wcześniej niż w 2014 r. 

Jeśli nie jesteś mieszkańcem Katowic, ale jesteś mieszkańcem Górnośląsko – Zagłębiowskiej Metropolii, to możesz jeździć obecnie posiadanym samochodem (zarejestrowanym przed 29 czerwca 2026 r.), ale przy zmianie pojazdu pamiętaj by nowy samochód benzynowy spełniał co przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 3 (rocznik 2000 lub nowszy), a nowy samochód Diesla spełniał co przynajmniej wymagania europejskiej normy emisji spalin Euro 5 (rocznik 2009 lub nowszy).

Kontrolę wjazdu do Strefy prowadzą uprawnione służby, zgodnie z posiadanymi kompetencjami, m.in. Policja i Straż Miejska. Funkcjonariusze będą sprawdzali samochody za pomocą danych z centralnej ewidencji pojazdów (CEP).

Nie. W celu identyfikacji pojazdów samochodowych uprawnionych do wjazdu do Strefy wykorzystywane będą dane z centralnej ewidencji pojazdów (CEP).

Zgodnie z kodeksem wykroczeń, kara za złamanie przepisu wynosi do 500 zł.

Dostawy będą mogły nadal być realizowane zgodnie z oznakowaniem godzinowym, które obecnie jest przedstawione na tabliczkach pod znakami, jednak pod warunkiem spełnienia wymogów wjazdu do Strefy zapisanych w uchwale.

Tak, posiadacze takiej karty są ustawowo zwolnieni z zakazu wjazdu do Strefy Czystego Transportu, mogą więc do niej swobodnie i bezterminowo wjeżdżać.

Nie, nie musisz kupować nowego samochodu o ile jesteś mieszkańcem Katowic lub Górnośląsko – Zagłębiowskiej Metropolii i kupiłeś swoje auto przed 29 czerwca 2026 r. Jeżeli po tym czasie będziesz chciał wymienić samochód na inny – pamiętaj, że będzie już musiał spełniać nowe wymogi zapisane w uchwale.

Zakres wyłączeń od zakazu wjazdu do SCT dla przedsiębiorców został określony w załączniku 3 do uchwały - w punkcie 6 i dotyczy pojazdów sklasyfikowanych np. jako inne lub specjalne.

Tak. Z zakazu wjazdu wyłączeni są bezterminowo mieszkańcy Katowic oraz pozostałych gmin Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. Warunkiem jest jednak to, aby pojazd był w ich posiadaniu przed dniem ustanowienia Strefy.

Od 2034 roku normy zostaną zaostrzone: auta benzynowe będą musiały spełniać normę Euro 4 (lub być z rocznika 2005+), natomiast auta z silnikiem Diesla normę Euro 6 (lub być z rocznika 2014+), jeśli kupiłeś samochód po dniu ustanowienia Strefy.

Poniżej znajdziesz, jakie normy Euro spełniają samochody osobowe wyprodukowane w poszczególnych latach. Możesz to też sprawdzić na stronie: 

https://www.gov.pl/web/gov/sprawdz-norme-euro)